Η ΤΑΠΗΤΟΥΡΓΙΑ ΣΤΑ ΜΕΓΑΡΑ

Ένα σημαντικό αλλά άγνωστο κομμάτι της πρώιμης ελληνικής βιομηχανίας και ειδικότερα της ταπητουργίας, αναπτύχθηκε στα Μέγαρα από τους αδελφούς Βάτο και Χάττο Βαϊανοί, με περίπου 60 αργαλειούς και απασχολούσαν γύρω στις 80 εργάτριες.  Καθώς οι Μεγαρίτισσες ήταν έμπειρες υφάντριες που ύφαιναν στους παραδοσιακούς αργαλειούς μοναδικά χαλιά διαχρονικής αξίας. Τα χαλιά που υφαίνονταν στη ταπητουργία Μεγάρων, ήταν ονομαστά και κοσμούσαν όλα σχεδόν τα αρχοντόσπιτα. Και η Μεγαρική ταπητουργία άρχισε να φημίζεται για τα χαλιά -αριστουργήματα, που φιλοτεχνούνταν στους αργαλειούς της.

Έτσι, στις πρώτες δεκαετίες του περασμένου αιώνα (1914), οι αδελφοί Βαϊανοί δημιούργησαν το δεύτερο ταπητουργικό εργοστάσιο της Ελλάδας, ‘’Ανατολικών και Μεγαρικών ταπήτων’’ στα Μέγαρα. Ο κυριότερος αγοραστής της παραγωγής των χαλιών αυτών υπήρξε η Ευρώπη (Παρίσι, Βιέννη, Λονδίνο). Διότι τα ‘’τούρκικα’’ χαλιά ήταν ένα από τα δύο - τρία εξαγώγιμα προϊόντα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Την λεπτή όμως αυτή τέχνη κρατούσαν στα χέρια τους Έλληνες και Αρμένιοι, γιατί οι Τούρκοι ήταν ανίκανοι να επιδοθούν σε τέχνη που απαιτούσε επιδεξιότητα και υπομονή, όπως  αναφέρει ο Morgentau. Ενώ οι τιμές των χαλιών ήταν: 600 δρχ. το τ.μ για τα Ουσάκ, 650 δρχ. για τα Γιάρδες, 750 δρχ. τα Σπάρτα, 1200 δρχ. τα Περσικά, 2.000-2500 δρχ. για άλλες εξαιρετικές ποιότητες όπως ήταν τα πολυμορφικά σχέδια των μεγαρικών χαλιών.

Μετά όμως από την Μικρασιατική καταστροφή (1922), η βιομηχανία της ταπητουργίας μεταφέρεται όλη στην Νέα Ιωνία της Αττικής και οι Αφοι Βαϊανοί, από τα Μέγαρα μεταφέρουν εκεί το εργοστάσιο τους.

Ήδη στην περιοχή της Νέας Ιωνίας το 1926 υπήρχαν 80-100 εργοστάσια εφοδιασμένα με πάνω από 3000 αργαλειούς που παρήγαγαν 300.000 τεμ. το χρόνο, αξίας 2 1/2 εκατ. δολαρίων.

Το 1924 η Ελληνική Εριουργία συμπράττει στην ανώνυμη εταιρεία «Ελληνική Ταπητουργία Α.Ε.» του Ι. Φουστάνου, που υπήρξε συνεχιστής της πρώτης ταπητουργικής προσπάθειας του Ραϋμόνδου Δούγκαν, από το 1912. Το εργοστάσιο της εταιρείας, με σύγχρονες προδιαγραφές, εγκαταστάθηκε σε  ένα από τα μεγαλύτερα βιομηχανικά οικόπεδα της Ν. Ιωνίας στο σημερινό οικοδομικό τετράγωνο 150. Η δεύτερη μεγάλη  επιχείρηση  υπήρξε η «Ανατολική Ταπητουργία,» που  εγκαταστάθηκε στο γειτονικό οικόπεδο της Ελληνικής Ταπητουργίας   και μαζί με την «Ελληνική Ταπητουργία» θεωρούνται συνώνυμες της ιστορίας του χαλιού στην Ελλάδα. Οι ιδρυτές της ,αδελφοί Βάτος και Χάττος Βαϊανοί, ήταν από τους πρώτους που ίδρυσαν μετά τον Δούγκαν ταπητουργικό εργοστάσιο ανατολικών ταπήτων, το 1914, στα Μέγαρα και όπως αναφέρει ο Ν. Μικέλης (το 1922) «μέχρι δε σήμερον είναι οι μόνοι σχεδόν συστηματοποιήσαντες και οδηγήσαντες εις βιομηχανικήν οδόν το είδος τούτον της χειροτεχνίας.»

Έτσι η Ταπητουργία το 1927 θεωρήθηκε εθνική Βιομηχανία εξ’ αιτίας της ανάπτυξης που είχε πάρει.

Πηγή στοιχείων:  http://www.viokliron.gr/

ΑΝΑΣΚΑΦΑΙ ΠΑΡΑ ΤΑ ΜΕΓΑΡΑ (μέρος 7ον )

Σχεδιάγραμμα από τις ανασκαφές του Δ. Φίλιου το 1880.

Συνεχίζει ο Δ. Φίλιος: 

Το στρώμα λ.χ. των πλύνθων το δια του αρθμού VIII σημειωθέν δηλεί έτι 7 δομοί ήσαν αναγκαίοι ενταύθα (οίτινες και εξέλιπον τις οίδε πως) ίνα υψωθή η θεμελιώσις μέχρι του επιπέδου του στρώματος του σημειωθέντος δια του αρθ. Ι, ενώ τρεις έτι μόνο ήρκουν επιτιθέμενοι επί του προς ανατολάς δια του αριθ. IV σημειωθέντες ίνα επίσης υψωθή μέχρι του αυτού σημείου, αλλά ο αυτός αριθμός IV δεικνύει ενταύθα ότι κατά τούτο το μέρος ήτο και ο κατώτατος δομός  ο και μόνος σωζόμενος, ενώ ο αριθ. IV προς βοράν δηλοί ότι εξέλιπον εντεύθεν τρεις δομοί, όχι μόνο ότι δεν σώζονται και άλλοι υπ’ αυτόν μέχρι του στερεού εδάφους. Των δε σωζομένων δόμων άλλαι μεν πλίνθοι είναι παρά μήκος τεθειμέναι, άλλαι δε φορμηδών, αλλά κατά τρόπον δυσκόλως δυνάμενον να περιγραφή και έτι δυσκολώτερον δι’ απλού σχήματος να δηλωθή και κατά μεν τας θέσεις τας δια των γραμμάτων α και β σημειωθείσας η γη φαίνεται ούσα στερεά και ουδόλως παράδοξον να επέκειντό ποτε επ’ αυτής πλίνθοι, αφού μάλιστα κατά το μέσον του οικοδομήματος ουδ’ αναγκαία ήτο […] Προς ανατολάς δε τούτων των ερειπίων σώζονται τα λείψανα κυκλωπείου τινός τοίχου, α βλέπει ωσαύτως επί του διαγράμματος ο αναγνώστης (Πιν, 5, αριθ.4) σεσημειωμένα.

Το οικοδόμημα εφέρετο από βορράν και όχι προς ανατολάς και δυσμάς απόκλισιν (NNE - SSO) Η προς βορράν και όχι προς ανατολάς διευθυνσις αυτού δεν είναι βεβαίως ισχυρός λόγος να υποθέσουμε ότι δεν ήτο Ναός και ο Κραναίας Αθηνάς (1), την αυτή είχε προς άρκτον κλίσιν, μάλλον λοιπόν ο τρόπος της οικοδομίας του και προ πάντων ο τόπος εν ω είναι ωκοδιμημένον, μας αποτρέπουσι από ταύτης της υποθέσεως, αλλ’ ούτε Πύργος βεβαίως ήτο δια τους αυτούς λόγους. Πύργος ενταύθα θα ήτο τι αληθώς όλως σχολαίον και ανωφελές πράγμα. Και όμως ως Πύργος υπολαμβάνετο υπό των νεωτέρων κατοίκων των Μεγάρων και το μέρος καλείται και νυν έτι Πύργος του Γληγόρη, πράγμα όπερ τότε πρώτον έμαθον, όταν η σκαφή ήδη είχεν αποκαλ’υψει τα πλείστα των ερειπίων του. Κατά το λέγειν των γεροντοτέρων κατοίκων των Μεγάρων, ους λαβών εκ της ονομασίας αφορμήν ηρώτησα, το οικοδόμημα εσώζετο όχι προ πολλών ετών, προ τεσσαράκοντα μόλις ( περίπου έως το 1843), εις 1,50 -2, 00 Γ.Μ. υπέρ το σημερινό έδαφος και ην καταφανές αν δε αι πληροφορίαι αυταί δεν είναι όλως κεναι, άπορον τη αλήθεια πως δεν είχεν ελκύσει την προσοχήν των επισκεφθέντων  και γραψάντων περί Μεγαρίδος κατά την παρούσαν ή και τας παρελθούσας εκατονταετηρίδας (2).    Αλλ’ ίσως τα αρχαία θεμέλια απεκρύπτοντο τότε υπό νεωτέρων κτισμάτων (σώζονται και νυν επ’ αυτού εκ ασβεστοκτίστων τοίχων λείψανα) και ίσως εντεύθε εγεννήθη και το νεώτερο όνομα του τόπου, εκ πυργοειδούς δηλ. οικίσκου Γρηγορίου τινός επί των αρχαίων θεμελίων ποτέ κτισθέντος(3).

Αλλ’ αν ούτε Ναός, ούτε Πύργος ήτο το οικοδόμημα τι άρασφε ηδύνατο να ήναι; Εδήλωσα ήδη αρχόμενος του περί αυτού λόγου ότι τα ερείπιά του περιβάλλουσι πέριξ τάφοι, κείται δηλ. εν μέσω νεκροπόλεως. Ήτο λοιπόν αρά γε και αυτό τάφος, ήτοι Μαυσωλείον επισήμου τινός ανδρός; Η έννοια επέρχεται εις τον νουν παντός εξετάζοντος το πράγμα, ταύτης δε πιθανής φαινομένης έτι πιθανωτέρα φαίνεται ούσα η υπόθεσις ότι η σκαπάνη ήνεγκεν εις φως τα λείψανα του μνημείου του Τηλεφάνους(4).  

    

Σημειώσεις δικές μας:

(1) Κραναία Αθηνά είναι ένας πανάρχαιος ναός στην Ελάτεια, στις πλαγιές του βουνού Καλίδρομος στη σημερινή Φθιώτιδα. Στην αρχαία εποχή ήταν μέρος λατρείας των Λοκρών, προς τιμή της θεάς Αθηνάς, κόρης του Δία. Χτίστηκε ο ναός αμέσως μετά από τον κατακλυσμό, γνωστό ως κατακλυσμό του Δευκαλίωνα. Είναι δωρικού ρυθμού. Ερείπια σώζονται μέχρι σήμερα. Αναφέρει ο αρχαίος περιηγητής Παυσανίας στα Φωκικά, πως στο ναό αυτόν υπηρετούσαν μόνο νεαρά αγόρια μέχρι την εφηβεία τους.

(2) Σε τούτο το σημείο, ο Δ. φίλιος αναφέρεται στους ξένους περιηγητές που από τον 16^ον αιώνα μ.Χ. επισκέπτονταν τη Μέγαρίδα, ιδιαίτερα τα Μέγαρα, για να ανακαλύψουν την πανάρχαια ιστορία της.

(3) Δυστυχώς και σήμερα -2013-, επάνω στο πανάρχαιο οικοδόμημα και στον Μυκηναϊκό τοίχος, που ο Δ. Φίλιος αναφέρει σαν κυκλώπειο, υπάρχει σύγχρονη οικοδομή!

(4) Ενώ σε μικρή απόσταση, μόλις 100μ. περίπου (από την ανασκαφή του 1880 και στο σημερινό οικοδομικό τετράγωνο Αφοί Λουκά), πριν από λίγα χρόνια είχαν ανακαλυφθεί αρκετοί αρχαίοι τάφοι από την αρχαιολόγο κ. Αυγερινού. Ένας ξεχωριστός περιείχε αρχαίους αυλούς έτσι επίσημα πια η Αρχαιολογική υπηρεσία κατέδειξε το συγκεκριμένο ταφικό μνημείο σαν το μνήμα του Τηλεφάνους. Όμως το πανάρχαιο οικοδόμημα που ανακάλυψε ο Δ. Φίλιος ακόμα δεν έχει ταχτοποιηθεί!!!   Αν τοποθετήσουμε τώρα και τις δικές μας απόψεις… πιθανόν αυτό το οικοδόμημα (αφού περιστοιχιζόταν και από Μυκηναϊκά τοίχοι), να ήταν το ηρώο του Μεγαρέα Άλυκου και που από τούτο πείρε την ονομασία η πέριξ περιοχή Λιακοί…  (δες πληροφορίες εδώ:  http://tamegara.blogspot.gr/2013/02/blog-post_8393.html )

ΑΝΑΣΚΑΦΑΙ ΠΑΡΑ ΤΑ ΜΕΓΑΡΑ (μέρος 6ο )

Ο ΤΑΦΟΣ ΤΟΥ ΤΗΛΕΦΑΝΗ ΣΤΗ ΘΕΣΗ ‘’ΠΥΡΓΟΣ ΓΛΗΓΟΡΗ’’;

Αυτή είναι η σημερινή εικόνα που παρουσιάζει η θέση της ανασκαφής του μεγαλειώδη αρχαίου οικοδομήματος που ανακάλυψε και ερεύνησε ο Δ. Φίλιος.

Ο αρχαιολόγος και έφορος της Αρχαιολογικής Εφορίας της Ελευσίνας, Δημήτρης Φίλιος, ανέσκαψε μαζί με άλλους αρχαιολόγους, την δεκαετία του 1880, στα περισσότερα τότε γνωστά αρχαιολογικά σημεία των Μεγάρων. Για τις αρχαιολογικές του αυτές έρευνες συνέταξε και τα ανάλογα δελτάρια με σχέδια και χάρτες προς την υπηρεσία του, αλλά παράλληλα και μία πολυσέλιδη έκθεση/άρθρο για το επίσημο έντυπο, της Αρχαιολογικής Εφημερίδας.

Εμείς σας παρουσιάζουμε στο αφιέρωμα ‘’ΑΝΑΣΚΑΦΑΙ ΠΑΡΑ ΤΑ ΜΕΓΑΡΑ’’ και σε συνέχειες, τα περισσότερα εκείνα σημεία που αναδύουν την πανάρχαια και περίτρανη Μεγαρική ιστορική πορεία στο χρόνο.

Τα ευρεθέντα στοιχεία που παρουσιάζει αλλά και που κατονομάζει τον τότε Δήμαρχο Μεγαρέων (Γκίκα), τυμβωρύχο, είναι παραπάνω από σοκαριστικά!!!

Σχεδόν όλες οι τοποθεσίες που ερευνήθηκαν εκείνη την εποχή έδωσαν πλούσιο αρχαιολογικό υλικό ώστε θα μπορούσαν τα Μέγαρα σήμερα, να κατείχαν μια σημαντική θέση στους προορισμούς των παγκόσμιων αρχαιολατρών και όχι μόνο!

Η αδράνεια όμως και η κακή διαχείριση των μετέπειτα Δημοτικών Αρχών αφάνισαν στην κυριολεξία τις αρχαιολογικές αυτές τοποθεσίες που καταμαρτυρούσαν την περίλαμπρη ιστορία!!!

Ποιος, άραγε από τους Μεγαρείς, γνωρίζει ότι ανακαλύφθηκαν στα Μέγαρα θολωτοί τάφοι; Ποιος Μεγαρέας γνωρίζει την τοποθεσία ‘’ΠΥΡΓΟΣ ΓΛΗΓΟΡΗ’’ και πως εκεί υπήρξε, πολύ πιθανών, το μεγαλοπρεπέστατο Ηρώο που έχτισε η Κλεοπάτρα πάνω στον τάφο του πρώτου μουσικού (αυλήτη) της Ελλάδας, στη κλασική εποχή καθώς αυτός ήταν ο Μεγαρικός εξ Σάμου Τηλεφάνης;      

Γράφει ο Δ. Φίλιος:

Σελ. 49-52.

Παρετήρησα δηλαδή ότι κατά την εκεί πλησίον κοίτην μικρού χειμάρου, ένεκα του οποίου και η σιδηρά και η αμαξιτός οδός έχουσιν, ανά μίαν εκατέρα, λιθίνην γέφυραν, πωριναί τινες πλίνθοι, δύο ή τρεις αφαίνοντο κατά τινα τάξιν τεθειμέναι και οιονεί λιθόστρωτον αποτελούσαι και παρήγγειλά τινας των σκαφέων να καθαρίσωσι το μέρος αποκομίζοντες εις αυτό το ρεύμα τα χώματα. Και κατ’ αρχάς μεν ουδέν το άξιον λόγου υπάρχον εφαίνετο, αλλά της σκαφής προχωρήσασης απεκαλύφθησαν τα εδάφη της κατασκευής ικανώς μεγάλου οικοδομήματος, ου έχει προ οφθαλμών το διάγραμμα ο αναγνώστης των γραμμών τούτων υπό του Καβεράου εκπονηθέν (Πιν. 5, αριθ. 3)

–Δυστυχώς, δεν μπορέσαμε να ανακαλύψουμε τον πίνακα που αναφέρει ο Δημήτρης Φίλιος και που τον είχε σχεδιάσει ο Καβεράου-.

Συνεχίζει ο Δ. Φίλιος την έκθεση των αρχαίων ανακαλυφθέντων: Το οικοδόμημα είχε μήκος 23 περίπου Γ.Μ>, διότι και το προς μεσημβρίαν λάξευμα του βράχου είχε ποιηθή εξεπίτηδες κατά την γνώμη μου προς εισδοχήν πωρίνων πλίνθων, είχεν εν όλω εμβαδόν περί τα 210 Γ.Μ., ένεκα δε του ανισουψούς και επικλινώς προς το ρεύμα φερομένου βραχώδους εδάφους, ανιψούσης, ως εικός, ήτο και η θεμελίωσης αυτού ούτως, ώστε ενώ προς μεσημβρίαν λ.χ. δια καταθέσεως ενός και μόνου δομού πλίνθων ηδράζετο αύτη επί του βράχου, προς βορράν κατά το ρεύμα πολλαχού εχρειάσθησαν οκτώ δομοί πλίνθωνίνα η θεμελίωσις επί του στερεού εδάφους ιδρασθή. Η θέαν κατ’ ακολουθίαν των νυν σωζομένων λειψάνων είναι τις κλιμακωτή, διότι δεν εσώθηκαν, ως είκος, πανταχού ολόκληρα τα θεμέλια και τούτο κυρίως εδηλώθη δια των λατινικών αριθμών, δι’ ων τα διάφορα στρώματα των πλίνθων εσημειώθησαν.   

Μόλις λίγο πιο πάνω από αυτό το ‘’ταπεινό’’ γεφυράκι ανακαλύφθηκε το οικοδόμημα που στην συνέχεια του αφιερώματος θα διαπιστώσουμε πως ο Δ. Φίλιος πιθανολογεί πως ήταν ο τάφος του Τηλεφάνη.  

Συνεχείζεται…   

ΑΝΑΣΚΑΦΑΙ ΠΑΡΑ ΤΑ ΜΕΓΑΡΑ (μέρος 5ο)

ΕΤΕΡΟΣ ΛΑΞΕΥΜΕΝΟΣ ΘΟΛΩΤΟΣ ΤΑΦΟΣ ΣΤΗ ΘΕΣΗ ΜΑΡΜΑΡΑ.

Σελ. 47, 48: […] Προς βορράν και εις απόστασην 5-6 λεπτών της ώρας από του ιερού (ο Δ. Φίλιος ‘’ιερό’’ εννοούσε στη θέση Μάρμαρα το αρχαίο οικοδόμημα που οι περισσότεροι αρχαιολόγοι πιστεύουν πως είναι το ιερό του Αφεσίου Διός), και αφού διέλθη τις μικράν τινα χαράδραν βλέπει επί οροπεδίου ουχί μεγάλης εκτάσεως λείψανα, εδώ και εκεί αρχαίων κτισμάτων(1) και παρ’ αυτών δεξαμενήν εν τω βράχω επίσης λελαξευμένης, μείζονα όμως της του ιερού και κάλλιον διατηρούμενην. Μαρτύρια ταύτα ότι το μέρος και πάλαι δεν ήτο ακατοίκητον. Αν όμως εχρησίμευον και ταύτα ως εξαρτήματα του ιερού ή τα ορώμενα είναι μάλλον λείψανα κώμης τινός των Μεγαρικών επέχω νάποφανθώ γνώμην, πάρατηρών τούτο μόνον ότι τα ερείπια δεν μοι εφάνησαν πολλά. Τούτων δε εν ιδίως είλκυσε την προσοχή μου και παρήγγειλα τους σκαφείς να καθαρίσωσιν αυτό από των επικείμενων προ πάντων λίθων και των καλυπτόντων αυτό προ πάντων υπό τους λίθους ολίγων χωμάτων. Τούτο δε γενομένου εδείχθη το κτίσμα οίον εν τω διαγράμματι εικονίζεται (Πιν. 5, αριθ.2). Αι τέσσαρες αυτού πλευραί ουδέν άλλο είναι ή ο βράχος αυτός εις σχήμα τοίχου λαξευθείς (2), κατά δε την μεσημβρινοδυτικήν γωνίαν υπάρχουσιν επίσης εν τω βραχώδει εδάφει λελαξευμέναι βαθμίδες και κατά την θέσιν την σημειωθείσαν δια του διαγράμματος α υχούτε και νυν επί βάσεως(3) εδραζομένη πωρίνη πλίνθος δίκην στήλης ύψους 2,30 Γ. Μ. περίπου. Αντιστοίχου στήλης κατά το μεσημβρινόν μέρος δεν ευρέθησαν ίχνη, καίπερ ανασκαφθέντος όλου του εμβαδού του κτίσματος εις το προσήκον βάθος. Αλλ’ ίσως πρέπει να δεχθώμεν ότι όμοια στήλη ίστατο ποτέ και κατ’ εκείνο το μέρος. Το κτίσμα αναντιρρήτως έχει τινά προς τάφον ομοιότητα, και κατά την γνώμην μου μόνον τάφος ή το ορθότερον καλούσι και νυν οι Μεγαρείς τους τοιούτους τάφους, ταφείον ήτο. Αλλά και τίνων χρόνων άδηλων. Ουδέν ευρέθη εν αυτώ ούτε κτέρισμα, ούτε άλλο οιονδήποτε αντικείμενον, πιθανώτατα διότι ο τάφος είχε προανοιχθή και ερευνηθή εκπαλαί. Τάφοι όμως τοιούτοι εν βράχω λελαξευμένοι υπάρχουσι και άλλοι πολλοί εν τη Μεγαρίδι[…]

Σημειώσεις του Δ. Φίλιου:

1. Πρβλ. Αρχ. Εφημ. 1887, σελ. 212.

2. Το έδαφος είναι και εδώ οίον αλλαχού δηλ, (…..δυσανάγνωστη λέξη) υποκάτω εις βάθος 2,00 Γ.Μ. υπό το σημερινόν έδαφος, επάνω δε βράχια παραχθέντα αναμφιβόλος ως ανωτέρου (σελ. 27) α. κ. Lapsius λέγει.

3. Η βάσις έχει μήκος 0, 85, πάχος, ήτοι ύψος 0, 30 και πλάτος όσον και η επ’ αυτής τετράγωνος στήλη, ήτοι 0,50, περίπου. Το όλον λοιπόν ύψος της στήλης μετά της βάσεως είναι 2,30 ενώ ο υψηλότερος τοίχος έχει ύψος μόλις 2,00 Γ.Μ., δεν κείται δε, ως βλέπει ο αναγνώστης και εν τω διαγράμματι, η στήλη κατά το μισόν του πλάτους κτίσματος.

Από τις ανασκαφές του Δ. Φίλιου στη θέση Μάρμαρα του Καβαλλάρη.

Το σχεδιάγραμμα των ανασκαφέντων αρχαίων κτισμάτων στη θέση Μάρμαρα.

ΑΝΑΣΚΑΦΑΙ ΠΑΡΑ ΤΑ ΜΕΓΑΡΑ (μέρος 4ο)

Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΙΣ ΤΩΝ ΜΕΓΑΡΩΝ

Με τον κόκκινο κύκλο, κατά προσέγγιση, σημειώνεται η αρχαία νεκρόπολη των Μεγάρων που πρώτος ο αρχαιολόγος Δ. Φίλιος αποκάλυψε.

Νοτιοδυτικά και αμέσως έξω από την τοιχισμένη πόλη –κράτος των αρχαίων Μεγάρων, δεξιά του πανάρχαιου δρόμου προς την Κόρινθο, οι Μεγαρείς είχαν την νεκρόπολή τους. Η αρχαιολογική σκαπάνη έχει κατά καιρούς φέρει στην επιφάνια πολλούς και σημαντικούς τάφους στην αυτή περιοχή. Η συστηματική αρχαιολογική έρευνα από τις τελευταίες ήδη δεκαετίες του 19^ου μ.Χ. αιώ., αποκάλυψε ότι οι Μεγαρείς (πιθανών ακόμα κι από την Μυκηναϊκή περίοδο, λόγω που στην ίδια περιοχή εκεί ανεγερθεί το ηρώο/μνήμα του Μεγαρέα ήρωα Άλυκου, παρά τους αρχαίους συγγραφείς) διέθεταν οργανωμένη νεκρόπολη. 

Δεξιά απ’ αυτές τις δύο γέφυρες  που είναι κατασκευασμένες στις αρχές του 19^ου αι. μ.Χ. (στις παρυφές του λόφου Κουρκούρι, επάνω στο χάραγμα του αρχαίου δρόμου προς την Κόρινθο) την δεκαετία του 1880, ο Έφορος Αρχαιοτήτων Ελευσίνας ανάσκαψε τους θολωτούς τάφους. Επίσης, αμέσως δεξιά και πάνω από τη γέφυρα του σιδηρόδρομου (στη θέση ΠΥΡΓΟΣ ΓΛΗΓΟΡΗ) έφερε στην επιφάνεια Μαυσωλείο επιφανούς ανδρός.      

Καθώς φαίνεται πάλι, κατά τους Αχαϊκούς χρόνους άρχισε να κοσμείται με ηρώα και μαυσωλεία. Από τα διάφορα ευρήματα (κτερίσματα, θέση νεκρών, κ.λ.) κατά καιρούς φανερώνεται ό,τι συνεχόμενη ενταφίαση γινόταν στη νεκρόπολη για πάνω από 1000 χρόνια. Στην ίδια περιοχή (σημερινό οικοδομικό τετράγωνο Αφοί Λουκά), πριν λίγα χρόνια είχαν ανακαλυφθεί αρκετοί αρχαίοι τάφοι από την αρχαιολόγο κ. Αυγερινού. Ενώ την δεκαετία του 1880-1890, στον χώρο αυτόν, ο αρχαιολόγος Δημήτριος Φίλιος είχε ανασκάψει δύο θολωτούς τάφους και ένα Μαυσωλείο επιφανούς ανδρός, πιθανών του περίφημου αυλήτου Τηλεφάνους. Ο Τηλεφάνης έζησε και μεγαλούργησε τον 4ο π. Χ. αιώνα και θεωρούνταν μεγάλος μουσικός. Υπήρξε περίφημος αυλητής από τα Μέγαρα, επονομαζόμενος μάλιστα Μεγαρίτης ή Μεγαρικός. Φαίνεται πως ήκμασε την εποχή του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Σύμφωνα με τον Παυσανία (Α', 44, 6), όμως, στον τάφο του, που στήθηκε από την Κλεοπάτρα, θυγατέρα του Φιλίππου του Αμύντα, στο δρόμο από τα Μέγαρα προς την Κόρινθο (στη νεκρόπολη των Μεγάρων, όπως πρώτος το 1887 ο Δ. Φίλιος ανακάλυψε), αναφέρεται ως Σάμιος: "ιούσι δε εκ Μεγάρων ες Κόρινθον άλλοι τέ εισι τάφοι και αυλητού Σαμίου Τηλεφάνους" (στο δρόμο από τα Μέγαρα προς την Κόρινθο υπάρχουν και άλλοι τάφοι και εκείνος του Σάμιου αυλητή Τηλεφάνη). Κατά τον Πλούταρχο (Περί μουσ. 1138Α, 21), "ο Τηλεφάνης εναντιωνόταν στη χρήση των "συρίγγων" (1) στον αυλό σε τέτοιο βαθμό, που ποτέ δεν επέτρεψε στους κατασκευαστές αυλών να τις υιοθετούν στο όργανό του και ακόμη αρνιόταν να παίρνει μέρος στα Πύθια γι' αυτό το λόγο".

Με κόκκινο κύκλο πάλι, σημειώθηκε η νεκρόπολη των Μεγάρων στα επίσημα αρχαιολογικά έντυπα των ευρωπαίων.   

Στην πρόσφατη δε, ανασκαφή (από την αρχαιολόγο κ. Αυγερινού) ανάμεσα σε πολλά άλλα ευρήματα, ανακαλύφθηκε ακόμη μια μαρμάρινη σφίγγα με κεφάλι ανδρός, ενώ λίγο πιο πέρα βρέθηκε και μια μικρή σαρκοφάγος που έγραφε το όνομα ‘’ΜΗΛΑΣ’’. Δυστυχώς, και αυτά τα αρχαία μνημεία (όπως είναι σύνηθες στα Μέγαρα) θαφτήκαν κάτω από τόνους τσιμέντου και άσφαλτο…

Σημείωση:

Με τον όρο σύριγγα, στην προκειμένη περίπτωση, πρέπει να εννοηθεί το επιστόμιο του αυλού με μονό γλωσσίδι (Σ.τ.ΣΛ. αλλά μάλλον η οπή κοντά στο επιστόμιο που βοηθούσε στην παραγωγή των αρμονικών). Για περισσότερες λεπτομέρειες βλ. λ. σύριγξ . Και για τον Τηλεφάνη, Dinse Antig. Theb. 44.

Από τις πρόσφατες  ανασκαφές της κ. Αυγερινού, στη νεκρόπολη.

ΑΝΑΣΚΑΦΑΙ ΠΑΡΑ ΤΑ ΜΕΓΑΡΑ (μέρος 3ον)

Η ΠΡΩΤΟΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΣΤΟΝ ΑΓ. ΙΩΑΝΝΗ ΤΟΝ ΓΑΛΙΛΑΙΟ

Ο Δημήτριος Φίλιος ενήργησε αρχαιολογικές ανασκαφές στα Μέγαρα την δεκαετία 1880-1890, ακόμα, και πέρα από τα σημεία ενδιαφέροντος που οι αρχαίοι συγγραφείς αναφέρουν. Έτσι, παράλληλα με την μεγάλη ανασκαφή στη θέση ‘’ΠΥΡΓΟ ΤΟΥ ΓΛΗΓΟΡΗ’’ (θα αναφερθούμε εν καιρώ για τη σπουδαιότητα της αυτής ανασκαφής στην αρχαία νεκρόπολη των Μεγάρων). Ο ίδιος αναφέρει ότι διενέργησε (κοντά στο εκκλησάκι του Αγ. Ιωάννη του Γαλιλαίου - Χορευταρά) ανασκαφή, επειδή οι κάτοικοι των Μεγάρων του είχαν πει, πως τα παλαιότερα χρόνια υπήρξε εκεί υπόγειος χώρος όπου εάν το καλούσε η ανάγκη οι Μεγαρείς κρυβόντουσαν.     

Στις σελίδες 52, 53, ο Δ. Φίλιος γράφει:

[…] Ενώ δε ταύτα απεκάλύπτομεν ενταύθα, έτεροι σκαφείς ηρεύνων τον τόπον τον πέριξ του εκκλησιδίου του Αγίου Ιωάννου βορειοδυτικώς και εις απόστασιν 300 περίπου βημάτων από των προπόδων της δυτικής Ακροπόλεως των Μεγάρων κειμένου, διότι μοι είχον ειπεί ότι εκεί εκρύπτοντο υπό την γήν αρχαίου τινός κτίσματος τα ερείπια. Αλλ’ η διήμερος εκεί σκαφή ουδέν άλλο ήνεγκεν εις φως, η τοίχων τινών πηλόκτιστων και ασβεστοκτισμάτων τα λείψανα. Ερείπια πιθανώς μεγαλειτέρας τινός Βυζαντινής εκκλησίας, να σκάψωμεν δ’ ενταύθα περισσότερον ούτε δυνατό ήτο, ούτε αναγκαίον εκρίθη παρ’ εμού. […]  

ΑΝΑΣΚΑΦΑΙ ΠΑΡΑ ΤΑ ΜΕΓΑΡΑ (μέρος 2ον)

Εικόνα αρχαίου θολωτού τάφου (Πελάνα)

Συνεχίζουμε και ερευνούμε τις αναφορές του Δ.Φίλιου, από την Εφημερίδα της Αρχαιολογικής Εταιρίας του έτους 1890:

Επιλέχθηκε λοιπόν, τούτη η αναφορά, για να θαυμάσουμε έναν αρχαίο θολωτό τάφο των Μεγάρων όπως παραστατικά τον καταγράφει ο αρχαιολόγος Δ. Φίλιος, ο οποίος και πρωτοστάτησε στην ανασκαφή του.  

Το απόσπασμα της αναφοράς του Δ. Φίλιου για τον αρχαίο Μεγαρικό θολωτό τάφο.

Σελ, 48, 49: […]Ενταύθα λοιπόν κατά την θέσιν την καλουμένην Κουρκούρι η θέα τάφου τινός εν τω βράχω λελαξευμένου εφείλκυσε μάλιστα την προσοχή μου. Ο τάφος είχε προανοιχθή παρά τινος χωρικού εξ Ειδυλλίας κατοίκου νυν Μεγάρων και πάλιν εν μέρει επιχωσθή παρήγγειλα λοιπόν τους σκαφείς να καθαρίσωσιν αυτόν και αύθις εντελώς, να σκάψωσι δε και προς δυσμάς αυτού μέρος, όποθεν, ως εικάζον, εγίνετο εις αυτόν η κατάβασις. Ο καθαρισμός εγένετο και ο τάφος πρόκειται νυν εις τα όμματα πάντων καθ’ όλον του το σχήμα πλην εννοείται της στέγης του, ήτις κατά ανοίξαντα αυτόν το πρώτον τυμβωρύχον ην θολωτή ο τάφος ελαξεύθη επί του βραχώδους εδάφους, αλλ’ επειδή τούτο δεν είναι αληθής βράχος, αλλ’ εκ των βραχωδών εκείνων στρωμάτων των εκ των Kalk-Rollen συμπηχθέντων κατ’ ακολουθίαν όχι πολύ στερεόν, ηναγκάσθηκαν οι λαξεύσαντες αυτόν να επιρρώσωσι τας πλευράς του κτίσαντες, όπου ήτο ανάγκη τοίχους εκ πωρίνων πλίνθων και τούτους ύστερον επήλειψαν δια χρίσματος, απλού όμως και άνευ γραφών. Έθηκαν δε εν αυτώ και δύο ως φαίνεται λάρνακας, ων μόνο η ετέρα νυν σώζεται (1) προς δυσμάς είχον λαξεύσει εν αυτώ τω βράχω τας βαθμίδας της κλίμακος, δι’ ης κατήρχετο εις αυτόν, προσθέντες και τεχχνητάς βαθμίδας ώστε να λάβη και διατηρήση των βαθμίδων. Ο τάφος μας αναμιμνήσκει αναντιρρήτος τους γνωστούς εκείνους θολωτούς τάφους της Κορίνθου. Ενός των οποίων διεσώθησαν εν μέρει και αι τοιχογραφίαι και αντιγραφείσαι υπό του ζωγράφου κ. Λύτρα δαπάναις της Εταιρίας κατετέθησαν εν Κεντρ. Αρχ. Μουσείω προς ευκολωτέραν παρά των βουλομένων μελέτην. Αλλ’ ο Μεγάροις τάφος δεν έφερε, έφερε όμως και φέρει και νυν έτι ενιαχού ήλους κατά τους τοίχους αφ’ ων τις οίδε τίνα ανηρτώντό ποτέ κτερίσματα τοιαύτα. Είναι αληθές, δεν ευρέθησαν άξια λόγου κατά τον τυμβωρύχον και την πιστοποιούσαν τους λόγους του δημοτική αρχήν την και παρεμποδίσασαν τότε την παραιτέρω του τάφου καταστροφήν. Ευρέθησαν όμως, ως μοι είπον, χρυσά τίνα φύλλα εις στέφανον πιθανώς ανήκοντα. […] Περί ετέρου δε τινος τάφου, ον ο ίδιος ανεκάλυψα, εν τω βράχω λελαξευμένου (μ. 2,00, πλ. 0,50, βάθους 0,70) περιττόν να κάμω μακρότερον λόγον ενταύθα, ούτε αυτός καθ’ αυτόν, ούτε τα τρία όλως κοινά αγγεία τα εν αυτώ ευρεθέντα εισί άξια λόγου. Αλλ’ η έρευνα των εδώ τόπων μ’ έφερεν εις την ανακάλυψιν σπουδαιοτέρου τινός κτίσματος, περί ου και έρχομαι να κάμω λόγον. […]    

Συνεχίζεται...