ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΜΕΓΑΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ

                                           Megarian School - Wiki Article

Η μεγαρική φιλοσοφική σχολή, η οποία άκμασε τους 5^{ον  -} 4^ον έως τις αρχές του 3ου π.Χ. αιών.  ιδρύθηκε από τον Ευκλείδη τον Μεγαρέα, έναν από τους σημαντικούς μαθητές του Σωκράτη. Οι ηθικές διδασκαλίες του (αναγνωρίζοντας ένα μόνο καλό) προέρχονται από τον Σωκράτη. Καθώς το οποίο προφανώς σε συνδυασμό με το δόγμα της Ελεατικής φιλοσοφικής σχολής περί των: "Ενότητας", "Ηθικής" και "Λογικής" οδήγησε την συνέχειά της (μετά τον Ευκλείδη) σαν "Εριστική φιλοσοφική σχολή". 

Μερικοί, μάλιστα από τους διαδόχους του Ευκλείδη ανέπτυξαν τη φιλοσοφική λογική σε τέτοιο βαθμό ώστε φαίνεται πως συνεχίζουν σαν μία ξεχωριστή σχολή, γνωστή ως ‘’Διαλεκτική σχολή". Η εργασία της φιλοσοφία τους βέβαια στην "ανατρεπτική Λογική", την "υποθετική Λογική" αλλά και την "προτασιακή Λογική" έπαιξε σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη της λογικής στην κλασική αρχαιότητα και στους Ελληνιστικούς χρόνους.

Αναφέρεται όμως ότι όλοι οι φιλόσοφοι της Μεγαρικής σχολής, δεχόντουσαν σαν αρχή τη ‘’Μορφή του Καλού’’ και ότι ‘’το καλό είναι ένα, αν και καλείται με πολλά ονόματα π.χ. μερικές φορές σοφία, κάποιες φορές Θεός, και μερικές φορές λόγος" και ότι "η αντίθεση με το καλό δεν έχει καμία υπόσταση στη πραγματικότητα."

Ο Ευκλείδης ήταν μαθητής του Σωκράτη, αλλά από πολλούς αρχαίους ιστορικούς αναφέρεται επίσης ως τον διάδοχο των Ελεατών , ως εκ τούτου, η φιλοσοφία του, θεωρήθηκε σαν μια συγχώνευση της Ελεατικής και της Σωκρατική σκέψης. Έτσι, φαίνεται ότι η ιδέα των Ελεατών, "ΤΟ ΕΝΑ" ταυτίστηκε απόλυτα με τη σωκρατική "ΜΟΡΦΗ ΤΟΥ ΚΑΛΟΥ’’. Ενώ το αντίθετο του ΚΑΛΟΥ θεωρήθηκε από τον Ευκλείδη ως ανύπαρκτο. Ωστόσο, η έμφαση της σκέψης του, δεν είναι "σε είναι", αλλά προς το καλό, και η ιδέα πως ό,τι είναι αντίθετο με το καλό δεν υπάρχει, απορρέει από την κατανόηση της ενότητας του αγαθού.  Αυτό το θέμα είναι συνήθως Σωκρατική σκέψη. Τούτο που έχει σημασία είναι όμως η "καλή ηθική" και η θέληση του καλού πρόσωπου για να προσπαθήσει προς την κατεύθυνση αυτήν. 

ΦΙΛΟΣΟΦΟΣ ΙΧΘΥΑΣ

Ο φιλόσοφος Ιχθύας (περίπου 350 π.Χ. – 280 π.Χ.), υπήρξε μαθητής του Μεγαρέα φιλόσοφου Ευκλείδη. Ήταν γιός επίσης του Μεγαρέα αριστοκράτη Μετάλλου. Ώστε ο Διογένης ο Λαέρτιος αναφέρει για τον συγκεκριμένο φιλόσοφο ό,τι υπήρξε ‘’ἀνὴρ  γενναῖος’’. Ενώ, ο Τερτυλλιανός, αναφέρει πως ο Ιχθύας ήταν ηγέτης των ολιγαρχικών που ηγήθηκε κάποιας εξέγερσης στα Μέγαρα το 375 π.Χ.. Όλοι οι άλλοι συγγραφείς αναφέρουν πως διαδέχθηκε τον Ευκλείδη στη Μεγαρική φιλοσοφική σχολή και που παρέδωσε κατόπιν την αυτή θέση στον μαθητή του Στίλπωνα.

Ο Ιχθύας πιθανών και να ήταν ολιγαρχικός, άλλωστε ήταν ένα σύνηθες φαινόμενο της αρχαίας Ελλάδας, οι γόνοι των αριστοκρατικών οικογενειών να συνεχίζουν την εκπαίδευσή τους παρακολουθώντας μαθήματα στις διάφορες φιλοσοφικές σχολές.

Ο Ηρακλείδης μας λέει πως ο Ιχθύας μαζί με τον φίλο και συμμαθητή του Θρασύμαχο τον Κορίνθιο, υπήρξαν οι κύριοι διδάσκαλοι του Στίλπωνα.

Γεγονός πάντως είναι πως ο φιλόσοφος Ιχθύας μπορεί να μην έφτασε τη διασημότητα του δασκάλου του Ευκλείδη είτε του Στίλπων, όμως έφτασε σε υψηλά φιλοσοφικά όρια της λογικής – γνωσιοθεωρητικής, σημαντικής αρχής της Μεγαρικής σχολής. Μάλιστα, ο Κλεινομάχος ο Θούριος (ο εγκυκλοπαιδιστής) αναφέρει πως ο Ιχθύας είναι ο πρώτος που έγραψε τα ‘’περὶ ἀξιωμάτων καὶ κατηγορημάτων καὶ τῶν τοιούτων’’ . Και ο Τηλεκλείδης τον μνημονεύει στην Δελφική Αμφικτυόνιδα, κατά τον Τετρυλλιανό.  

Ο Διογένης ο κυνικός, όπου είναι γνωστό ότι απεχθανόταν τους κλασικούς φιλοσόφους, απηύθυνε προς τον Ιχθύα φιλοσοφικό διάλογο!

Το ‘’ἀνὴρ  γενναῖος’’ του Λαέρτιου, θα πρέπει οπωσδήποτε να θεωρηθεί σαν ένας σπουδαίος πνευματικός τίτλος που απευθύνεται προς τον Μεγαρέα φιλόσοφο διότι η αναφορά που κάνει για τον Ιχθύα είναι γεμάτη θαυμασμό καθώς γράφει: ‘’Τῶν δ' ἀπ' Εὐκλείδου ἐστὶ καὶ Ἰχθύας Μετάλλου, ἀνὴρ γενναῖος, πρὸς ὃν καὶ Διογένης ὁ κυνικὸς διάλογον πεποίηται· Κλεινόμαχος θ' ὁ Θούριος, ὃς πρῶτος περὶ ἀξιωμάτων καὶ κατηγορημάτων καὶ τῶν τοιούτων συνέγραψε· καὶ Στίλπων ὁ Μεγαρεύς, διασημότατος φιλόσοφος, περὶ οὗ λεκτέον.’’ Δηλ. Των δια από του Ευκλείδη είναι και ο Ιχθύας ο γιός του Μετάλλου, άνδρας γενναίος, για αυτόν απηύθυνε φιλοσοφικό διάλογο και ο Διογένης ο κυνικός. Ο Κλεινομάχος ο Θούριος λέει πως είναι αυτός που έγραψε τα περὶ ἀξιωμάτων καὶ κατηγορημάτων καὶ τῶν τοιούτων. Και ο Στίλπων ο Μεγαρεύς, διασημότατος φιλόσοφος σε αυτόν μαθήτευσε.    

Βιβλιογραφία:

Διογένης Λαέρτιος. Βίοι φιλοσόφων/Β 11.Ευκλείδης.

Quintus Septimius Florens Tertullianus. ‘’Apologeticus’’.

Η ΦΙΛΟΣΟΦΟΣ ΝΙΚΑΡΕΤΗ

Η φιλόσοφος, μαθηματικός – γεωμέτρης, Νικαρέτη, ήταν Μεγαρίς. Έζησε περί τα τέλη του 4^ου με αρχές 3^ου αιων. π.Χ. και υπήρξε μαθήτρια της φιλοσοφικής Μεγαρικής Σχολής. Προερχόταν από σημαντικής καταγωγής γονείς και είχε πολύ υψηλή παιδεία για την εποχή της. Υπήρξε μαθήτρια του Μεγαρέα φιλόσοφου Στίλπωνα. Ενώ ο Αθηναίος Ονήτωρ(1) –εάν μπορεί βέβαια να εμπιστευτεί κάποιος τους λόγους αυτού-, αναφέρει πως: ο Στίλπων είχε και ερωτικές σχέσεις με την Νικαρέτη.

Η Νικαρέτη έγραψε πολλά έργα που έχουν χαθεί είτε έχουν καπηλευτει από άλλους. Σύμφωνα με τον Αργυρό (της βυζαντινής οικογένειας, 10^ος αιων. μ.Χ.), ορισμένα θεωρήματα που περιέχονται στο πρώτο βιβλίο των Στοιχείων του Ευκλεί­δη, όπως τα: ‘’Παντός τριγώνου η μείζων πλευρά την μείζο­να γωνίαν υποτείνει’’ Δηλ. Σε κάθε τρίγωνο η μεγαλύτερη γωνία κείται απέναντι της μεγαλύτερης πλευράς. Και, ‘’Παντός Τριγώνου οι δυο γωνίαι δύο ορθών ελάσσονές εισί πάντη μεταλαμβανόμεναι’’  Δηλ. ‘’Σε κάθε τρίγωνο δύο γωνίες είναι μικρότερες των δυο ορθών με οποιοδήποτε τρόπο κι αν τις πάρουμε’’ οφείλονται στη Νικαρέτη.

Συνήθως στα αρχαία κείμενα αναφέρεται σαν Μεγαρίς μορφωμένη φιλόσοφος - εταίρα(2) με αριστοκρατική καταγωγή. Ωστόσο, η Νικαρέτη υπήρξε σπουδαία φιλόσοφος. Σε αυτήν μάλιστα οφείλεται η επαναδιατύπωση και η απόδειξη ολικού του γεωμετρικού θεωρήματος:  “Παντός τριγώνου μιας των πλευρών προσεκβλειθείσης, η εντός γωνία εκατέρας των εντός και απέναντι γωνιών μείζων έτσι ”.

Ο Ιωάννης Στοβαίος, που έζησε τον 5^ο αιώνα μ.Χ., λανθασμένα αναφέρει τη Νικαρέτη, σαν Κορίνθια(3) εταίρα και φιλόσοφο! Και ο Γ. Ν. Χατζιδάκις ακλουθώντας την ίδια λάθος θεωρία (περί Κορίνθου) με τον Στοβαίο αναφέρει:  ‘’Στην Νικαρέτη οφείλεται η επαναδιατύπωσις και η απόδειξις του θεωρήματος κ.τ.λ.

Όμως, ο Αθηναίος που έζησε τρεις αιώνες νωρίτερα από τον Στοβαίο (τέλη 2^ου αιώνα μ.Χ.) στο ΙΓ’ βιβλίο του (Δειπνοσοφιστών), αναφέρει και αποσαφηνίζει περί καταγωγής της τα εξής:  ‘’Νικαρέτη δἐ ἡ Μεγαρὶς οὐκ ἀγεννὴς ἦν ἑταίρα, ἀλλὰ καὶ γονέων... καὶ κατὰ παιδείαν ἐπέραστος ἦν, ἠκροᾶτο δὲ Στίλπωνος τοῦ φιλοσόφου.’’ Δηλ. ‘’Η Νικαρέτη από τα Μέγαρα ήταν όχι ασήμαντης καταγωγής εταίρα, αλλ’ και εξαιτίας των γονέων της […]και εξαιτίας της καλλιέργειας της ήταν περιζήτητη που παρακολουθούσε μαθήματα του φιλόσοφου Στίλπωνα.’’

  

Σημειώσεις:

(1). Ονήτωρ (4ος αι. π.Χ.). Αθηναίος πολίτης, ένας από τους επιτρόπους του ανήλικου Δημοσθένη. Διαχειρίστηκε ανέντιμα την πατρική περιουσία του Δημοσθένη και καταχράστηκε ένα μέρος της. Ο νεαρός Δημοσθένης εμφανίστηκε στο δικαστήριο και κατηγόρησε τον καταχραστή της πατρικής του περιουσίας (Δημ. Λόγος 30, Κατά Ονήτορος 1 και Λόγος 31, Κατά Ονήτορος 2).

(2). Ο όρος ‘’εταίρα’’ στην αρχαία Ελλάδα δεν είχε τους σημερινούς ηθικούς φραγμούς και φυσικά δεν ήταν πόρνες. Οι πόρνες (στην αρχαία Ελλάδα, όπως και σήμερα) πρόσφεραν δημόσια σεξουαλικές υπηρεσίες στο σύνολο του αντρικού πληθυσμού, ενώ η εταίρα ήταν μακροχρόνια ερωτική σύντροφος ενός ανδρός.  Οι εταίρες αποτελούσαν τις μοναδικές γυναίκες στην αρχαία Ελλάδα, με εξαίρεση τις Σπαρτιάτισσες, που απολάμβαναν την ανεξαρτησία τους και μπορούσαν να διαθέτουν προσωπική περιουσία. Στο μπλοκ μας, θα βρείτε στο άρθρο:’’ Ναός Αφροδίτης Πράξης’’, και στην εξής ηλεκτρονική διεύθυνση http://tamegara.blogspot.gr/2012/11/blog-post.html

Περισσότερες πληροφορίες προς κατανόηση του θέματος.

(3). Στα αρχαία συγγράμματα, η καταγωγή της Φιλοσόφου Νικαρέτης παρουσιάζεται μόνο Μεγαρική. Πιθανών, ο Στοβαίος παρασυρόμενος από την εποχή του (καθώς τον 5^ο αιώνα μ.Χ. τα Μέγαρα ήταν πλέον μια πολίχνη) της ‘’έδωσε’’ Κορίνθια καταγωγή, λόγω φυσικά και των περίφημων εταίρων που έζησαν στην Κόρινθο.

  

Βιβλιογραφία:

Πρόκλου. ‘’Σχόλια εις το πρώτον βιβλίο του Ευκλείδη’’ (διάφορες εκδόσεις)

Διογένη Λαέρτιου. ‘’Βίοι Φιλοσόφων’’ (διάφο­ρες έκδοσης)

Αθήναιου. ‘’Δειπνοσοφιστές’’. έκδοση Οξφόρδης 1935, βιβλία 14. τόμοι 7

Αθηναίος ‘’Δειπνοσοφιστών’’ ΙΓ’ (σελ. 202-203.). Εκδότης, Οδυσσέας Χατζόπουλος.

Ηλεκτρονικές πηγές:

 http://en.calameo.com/read/00114635198d4ff7948cf

Athénée, deipnosophistes, livre XIII, texte grec (21- 40)

ΑΓΥΙΕΥΣ ΑΠΟΛΛΩΝΑΣ.

                                                         Στήλη του Αγυιεύς Απόλλωνα.

                     Πηγή εικόνας: http://tab.ionio.gr/culture/activities/projects/epigraphs/viewer.php?id=011

Σε δύο σωζόμενα εδάφια, από τα Μεγαρικά, του αρχαίου ιστορικού Διευχίδα αναφέρεται ο τύπος λατρείας προς τον Αγυιεύς Απόλλωνα στη Μεγαρίδα χώρα.  

Με αυτό το προσωνύμιο, βρίσκουμε τον Απόλλωνα στην είσοδο της αρχαίας κατοικίας, ως προστάτη των οικιών προς την κάθε προερχόμενη αρνητική εισβολή από των δρόμων.

Για τούτο τοποθετούσαν μπροστά από τα κατώφλια των σπιτιών, αλλά κάποιες φορές και στις αυλές, μικρές κυλινδρικές λίθινες στήλες οι οποίες κατέληγαν σε αιχμηρή κορυφή.

Αυτές οι στήλες, συνήθως, αντιπροσώπευαν και ήταν αφιερωμένες στον Αγυιεύς Απόλλωνα. Ο τύπος του επωνύμου Αγυιεύς παράγεται από τη Δωρική λέξη: ‘’αγυιών’’ = δρόμοι. Και δεν θα πρέπει να ταυτίζονται με τις Ερμίες στήλες, που είχαν τον χαρακτήρα της δήλωσης των ορίων.

Ο Διευχίδας, στα σωζόμενα αποσπάσματα του, αφήνει να εννοηθεί ότι η λατρευτική άποψη αυτή γεννήθηκε στα Μέγαρα και ότι την υιοθέτησαν κατόπιν οι άλλες πόλεις –κράτη της Ελλάδας. Δεν μπορούμε να γνωρίζουμε πια είναι η αλήθεια διότι δεν υπάρχει κάποια άλλη μαρτυρία στα αρχαία συγγράμματα ώστε να συμφωνεί με την συγκεκριμένη ιδέα του Μεγαρέα ιστορικού.

Η πανάρχαια βέβαια Μεγαρική παράδοση, που έφθασε ως εμάς, αναφέρει για την πέτρα που ηχούσε μουσική από την στιγμή που ακούμπησε ο Απόλλωνας εκεί την λύρα του για να βοηθήσει τον Αλκάθοο να κατασκευάσει τα τείχη της πόλης. Ώστε εντυπωσιασμένος την αναφέρει και ο Παυσανίας:  ‘’Κοντά στην εστία υπάρχει πέτρα, όπου λένε ότι ακούμπησε την κιθάρα του ο Απόλλωνας, για να βοηθήσει τον Αλκάθου στην οικοδόμηση των τειχών[…]’’ (Παυσ. Α’  42, 2).

Ο Διευχίδας στην συνεχίσει της ιστόρησή του για τον Αγυιεύς Απόλλωνα καταθέτει το πως οι Ίωνες – Αθηναίοι, υιοθέτησαν αυτήν την λατρεία: […]έστι δε ίδιον Δωριέων[…]είεν δ’ αν παρ’ Αττικοίς λεγόμενοι Αγυιείς οι προ των οικιών βωμοί, ως Σοφοκλής μεταγών τά Αθηναίων έθη[…].

Και κατά τον Αισχύλο, Αγυιεύς σημαίνει: "ο εποπτεύων στράτες και δρόμους "

Μάλιστα, ο Απόλλων Αγυιεύς συνδέεται με τη λατρεία του ομώνυμου  θεού στις Μεγαρικές και Κορινθιακές αποικίες.

Έτσι, οι Δωριείς προστάτευαν τα σπίτια τους και είναι μάλιστα, πολύ χαρακτηριστικό το απόσπασμα του Διευχίδα:  ‘’[…] εἰς Ἀγυιεὺς δέ ἐστι κίων εἰς ὀξὺ λήγων, ὃν ἱστᾶσι πρὸ τῶν θυρῶν.  Ἰδίους δὲ εἶναί φασιν αὐτοὺς Ἀπόλλωνος[…]’’ Δηλαδή, ότι κάθε Αγυιεύς που βρίσκεται προ των θυρών εστί (φύλακας –προστάτης) σκύλος κι είναι αυτός ο Απόλλωνας.

Ο Αγυιεύς Απόλλωνας επίσης λατρευόταν στην Κόρινθο, στις Αχαρνές της Αττικής, στο Άργος και ιδίως στην Τεγέα, όπου υπήρχαν τέσσερα αγάλματά του, ένα για κάθε φυλή. Ενώ στην Αττική (?) βρέθηκε μια πλάκα η οποία ανήκε στον βωμό του Αγυιέως Απόλλωνος και παρουσιάζει τον Απόλλωνα να κρατάει τη λύρα και να στηρίζεται σε κορμό δέντρου.

Σημείωση:

Τα αποσπάσματα του Διευχίδα προέρχονται από το βιβλίο ‘’Αριστοφάνης Κωμωδίες’’  

Aristophanēs: Aristophanis Comœdiæ, Τόμος 4,Μέρος 2

Και την ηλεκτρονική διεύθυνση:

http://books.google.gr/books?id=ImEGAAAAQAAJ&pg=PA495&lpg=PA495&dq=%E1%BC%80%CE%B3%CF%85%CE%B9%CE%AD%CF%89%CF%82+%E1%BC%88%CF%80%CF%8C%CE%BB%CE%BB%CF%89%CE%BD%CE%BF%CF%82&source=bl&ots=2SaHkS8c3W&sig=XpUkBOYo77uIB6yzP0UptpwnuNM&hl=el&sa=X&ei=97DCULe4HISo0AXy84CICQ&ved=0CE0Q6AEwBg#v=onepage&q=%E1%BC%80%CE%B3%CF%85%CE%B9%CE%AD%CF%89%CF%82%20%E1%BC%88%CF%80%CF%8C%CE%BB%CE%BB%CF%89%CE%BD%CE%BF%CF%82&f=false

ΚΩΜΗ ΣΑΙΣΑΡΙΑ = ΕΛΕΥΣΙΝΑ. (Τελευταίο)

                   Τα σύνορα της Μεγαρίδας χώρας επί Μινωικής εποχής, Μυκηναϊκής περιόδου έως και την Γεωμετρική περίοδο.

Η Μεγαρική κώμη Σαισαρία λειτούργησε σχεδόν όλους τους αιώνες της ύπαρξής της σαν περιφερειακό αγροτικό κέντρο περισυλλογής των καρπών του Ράριου/Θριάσιου πεδίου (1900 – 700 π.Χ.). Και διοικητικά άνηκε πάντα στα Μέγαρα.

Την Μινωική εποχή (Χαλκοκρατία) εκεί υπήρξαν μόνο ελάχιστα οικήματα, αποθήκες και καταλύματα, πιθανών, των ανθρώπων που ασχολούνταν με τη μεταφόρτωση των αγροτικών προϊόντων προς το κεντρικό ανάκτορο των Μεγάρων.

Την Μυκηναϊκή περίοδο επάνω στα οικήματα χτίζεται είτε διαμορφώνεται έτσι το περιφερειακό μέγαρο του βασιλιά που και πάλι ανήκει διοικητικά στο κεντρικό των Μεγάρων (ίσως πρώτος βασιλιάς να ήταν ο Διοκλής). Την ίδια περίοδο τοποθετείτε ο βωμός στο ανάκτορο προς την λατρεία της αγροτικής θεάς Σαισαρίας ή Σαισάρας.

Αν δεχτούμε σαν τα σπάργανα μιας αληθινής ιστορίας, τους Αθηναϊκούς μύθους; Τότε θα πρέπει να δεχτούμε ότι από εκείνη την περίοδο γινόντουσαν επεκτατικές πολεμικές επιθέσεις του κεντρικού ανακτόρου των Αθηναίων για την κατάκτηση της εύφορης πεδιάδας του Ράριου. Άλλωστε και το πανάρχαιο τείχος του Δέματος αυτό φανερώνει. Κάτι βέβαια που επιβεβαιώνει και ο Παυσανίας αναφέροντας: ‘’Λένε πως οι Ρειτοί είναι αφιερωμένοι στη Δήμητρα και στην Κόρη. Μόνον οι ιερείς επιτρέπεται να ψαρεύουν εκεί. Απ' ό,τι ξέρω εκεί βρίσκονταν στην αρχαιότητα τα σύνορα Αθήνας και Ελευσίνας.’’ (Παυσ. Α΄38, 1)

Τα όνομα της Σαισαρίας σαν "Ελευσίνα", καθώς αναφέρει ο Παυσανίας, ολοκάθαρα φανερώνει πόσο είχε εισχωρήσει στις συνειδήσεις του αρχαίου κόσμου αυτή η άποψη της ονομασία για την Μεγαρική κώμη. Διότι στα αρχαία κείμενα η λέξη Ελευσίς δεν υπάρχει παρά μόνο σε συνάρτηση με τη θεά Δήμητρα ή τα Ελευσίνια μυστήρια!

 Επανερχόμαστε όμως πάλι στην ιστόρηση της κώμης Σαισαρίας. Τους σκοτεινούς αιώνες (1050 – 800 π.Χ.) φαίνεται να ανασυγκροτείτε η Μεγαρική κώμη Σαισαρία κατά τα Δωρικά πλέον πρότυπα και το περιφερειακό Μυκηναϊκό ανάκτορο να μετατρέπεται σε ιερό όπου εκεί λατρευόντουσαν δυο τοπικές θεότητες. Ήταν σαφέστατα αγροτικές τοπικές τελετές προς δύο θεές, καθώς ο Παμφώς και ο Όμηρος τις αποκαλούν Διογένεια, και είχαν τα εξής ονόματα: Παμμερόπη και Σαισάρα. Μέσα δε στο ιερό (όπως ήταν φυσικό) υπήρξε και ναός της Δήμητρας, δίχως όμως, να ‘’επισκιάζει’’ την τοπική λατρεία των θεαίνων που το ιερό ήταν αφιερωμένο σε αυτές. Ουσιαστικά εκεί δεν λατρευόταν η Δήμητρα και η Περσεφόνη από την αρχή. Τα μυστήρια και η λατρεία της Δήμητρας ξεκίνησαν και γινόντουσαν με όλη την μυστηριακή υπόστασή τους στη πόλη των Μεγάρων.    

Ως ακολούθως, φαίνεται πως στη γεωμετρική περίοδο τη θέση του ανακτόρου καταλαμβάνει ο χώρος του ιερού προς τις δύο θεότητες και δυτικά του λόφου, κατά μήκος της αρχαίας οδού προς τα Μέγαρα αρχαιολογικά φανερώνεται η ύπαρξη των ιδιωτικών οικιών της Μεγαρικής κώμης Σαισαρίας.

Την ίδια εποχή, περί τα μέσα του 7ου αι. π.Χ., η λατρεία των θεαίνων, μετά από την κατοχή των Αθηναίων, από μια αγροτική τοπική Μεγαρική εορτή που ήταν, μετατρέπεται (με την συνέργεια των ιερέων) σε ιερό και λατρευτικό χώρο όπου αποκτά ένα πανελλήνιο χαρακτήρα στο πρόσωπο της Δήμητρας και της κόρης.
Στα χρόνια του Σόλωνα (αρχές 6ου αι. π.Χ.) η Σαισαρία προσαρτάται οριστικά στην Αθήνα και τα Ελευσίνια Μυστήρια καθιερώνονται ως αθηναϊκή εορτή. Ενώ την εποχή του Πεισίστρατου (550-510 π.Χ.) το ιερό και τα διάφορα άλλα λατρευτικά οικήματα, δυτικά του λόφου, περιβάλλονται από ισχυρό τείχος με πύργους.

Την τελευταία δεκαετία του 6ου αι. π.χ. με τη δημοκρατική μεταρρύθμιση του Κλεισθένη (508-504 π.χ.) και τη διοικητική διαίρεση της πόλεως-κράτους των Αθηνών σε δέκα φυλές, η Ελευσίνα εντάσσεται στην Ιπποθοωντίδα και αποτελεί έκτοτε έναν από τους δήμους της φυλής αυτής.

                                                               Τέλος

Σημείωση της αρθρογράφου:

Δεν αναρτήθηκε βιβλιογραφία στη μελέτη για την Μεγαρική κώμη Σαισαρία (Ελευσίνα) διότι δεν χρειάζεται να υποστηριχτεί με βιβλιογραφία η αλήθεια που είναι σαφέστατα ηλίου φαεινότερη. Κάθε αρχαίο κείμενο που αναφέρεται στα Ελευσίνια μυστήρια, αποδεικνύει την αλήθεια. Αλλά και τα αρχαιολογικά ευρήματα στην περιοχή μαρτυρούν την αληθινή ιστόρηση της κώμης αυτής.   

ΚΩΜΗ ΣΑΙΣΑΡΙΑ = ΕΛΕΥΣΙΝΑ. (Μέρος 2ον )

Αυτή η εικόνα του προπλάσματος δείχνει ποια ήταν η ‘’πόλη’’ της Ελευσίνας!

Πρόπλασμα του ιερού της Δήμητρος στην Ελευσίνα επάνω στο περιφερειακό, του κεντρικού ανακτόρου των Μεγάρων, Μυκηναϊκό ανάκτορο (που στην εποχή των Δωριέων ήταν μια αγροτική Μεγαρική κώμη ), με τον πεισιστράτειο οχυρωματικό περίβολο και το Τελεστήριον. 

Πηγή εικόνας: http://www.eie.gr/archaeologia/gr/02_DELTIA/Sanctuary_of_Demeter_and_Kore.aspx

Από τους πρώτους στοίχους του ομηρικού ύμνου για τη Δήμητρα, είδαμε ότι το Νύσιο πεδίο που αναφέρεται πως από εκεί αρπάχτηκε η Περσεφόνη, μπορεί κάλλιστα να λογιστεί ότι ήταν ο τόπος της μικρής παράλιας πεδιάδας των Μεγάρων. Μάλιστα σε πλήρη συσχετισμό με την αναφορά του Παυσανία για την Ανακληθρίδα πέτρα, κοντά στο πρυτανείο τις Νίσας (παλαιότερη ονομασία της πόλις των Μεγάρων), να ενισχύει περισσότερο την άποψη τούτη.   

‘’[…)Κοντά στο πρυτανείο υπάρχει πέτρα, που την αποκαλούν  Ανακληθρίδα, επειδή —αν το πιστεύει κανείς— η Δήμητρα, περιπλανώμενη αναζητώντας την κόρη της, την κάλεσε επανειλημμένα με θρήνους[...] Οι γυναίκες των Μεγάρων επαναλαμβάνουν ακόμη και σήμερα τούτη την τελετή, που αναβιώνει το περιστατικό αυτό.’’ (Παυσ. Α’ 43,2)

Την πανάρχαια δεδομένη αγροτική λατρεία της θεάς Δήμητρας στα Μέγαρα, κανένας δεν μπορεί να αμφισβητήσει.

Όμως, επί 6 αιώνες, η Σαισαρία, υπό κατοχή και με διαμορφωμένα έτσι τα μυστήρια της Έλευσις της θεάς, από τους Αθηναίους. Συνεπώς ολοκάθαρα φανερώνεται πως είχε τόσο πολύ καθιερωθεί αυτός ο μύθος, με τις κόρες του Κελεού, στη συνείδηση των αρχαίων. Καθώς έλεγε ότι συνάντησαν την Δήμητρα στο Άνθιο πηγάδι (έξω από την Σαισαρία στον αρχαίο δρόμο προς τα Μέγαρα), ώστε λογικά ο Παυσανίας αναρωτιόταν ‘’αν  το  πιστεύει κανείς’’;

Αλλά μαζί με την καταγεγραμμένη αμφιβολία του (διότι ο μύθος των: Παμφώ – Όμηρου, ήθελε τη Δήμητρα να παρουσιάζετε στο Άνθιο πηγάδι), αναφέρει ο Παυσανίας κι ένα σημαντικότατο στοιχείο για το πώς οι Αθηναίοι ‘’πείραξαν’’ τους  ομηρικούς ύμνους! Δηλαδή, η αμφιβολία του Παυσανία εκπηγάζει από τον ύμνο ενός μυθικού ποιητή του Αθηναίου Πάμφω (1). Διότι ο Πάμφως ήταν που παρουσίασε πρώτος σε στοίχο του τη Δήμητρα να κάθεται σ' αυτό το πηγάδι με μορφή γριάς, μετά την αρπαγή της κόρης της.’’ (Παυσ. Α΄39, 1)

Έτσι συνάγουμε το εξής συμπέρασμα: Οι αναφορές των αρχαίων αλλά και των σύγχρονων μελετητών για τον Παμφώ προέρχονται από τους μύθους. Ώστε πολλοί είναι εκείνοι που αναρωτιούνται εάν ο Παμφώς ήταν υπαρκτό πρόσωπο ή ‘’κατασκεύασμα’’ των Αθηναίων για να αιτιολογήσουν την αρπαγή του Ράριου/Θριάσιου πεδίου και της μικρής κώμης Σαισαρίας(2) από τους Μεγαρείς.   

   

Συνεχίζεται…

Σημειώσεις:

(1) Ο Πάμφως ο Αθηναίος, ήταν αρχαίος Έλληνας ποιητής λέγεται ότι ήταν νεότερος του Ωλήνα και πολύ προγενέστερος του Όμηρου συνεπώς θεωρείται σαν ένα μυθικό πρόσωπο. Ο Πάμφως αναφέρουν πως έγραψε κυρίως θρησκευτικούς ύμνους προς τη Δήμητρα που προοριζόταν για τα Ελευσίνια μυστήρια. Όμως ορισμένα αποσπάσματα που αναφέρονται ως προερχόμενα από τα ποιήματα του Πάμφου, θεωρεί ο Μάας ότι ανάγονται στην ελληνιστική εποχή. (Πάπυρος Λαρούς Μπριττάνικα τ. 48ος, σ. 48)

(2) Πουθενά στην αρχαιότητα και ακόμα από τα πρώτα κείμενα της Ελληνικής γραφής, δεν αναφέρεται η Ελευσίνα σαν πόλη και επιπλέον να διατηρεί στρατό! Είτε, κοντά στο Μυκηναϊκό ανάκτορο (που κατόπιν εκτελούνταν τα Ελευσίνια μυστήρια), να βρίσκεται κάποια πόλις όπως ήταν (Δελφοί, Ολυμπία, Δήλος) ώστε να δικαιολογεί και τον άλλο μύθο των Αθηναίων, για τον πόλεμο ανάμεσα Ελευσίνιων και Αθηναίων. Που εμπλέκεται στα Ελευσίνια μυστήρια.

‘’Στη μάχη Ελευσίνιων και Αθηναίων σκοτώθηκε ο Ερεχθέας, ο βασιλιάς της Αθήνας, και ο Ιμμάραδος, γιος του Ευμόλπου. Ο πόλεμος έληξε και ορίστηκε συμφωνία οι Ελευσίνιοι να είναι στο εξής υπήκοοι της Αθήνας, αλλά να τελούν αυτοί τα Ελευσίνια μυστήρια[...]’’ (Παυσ. Α΄38, 3)

Ως ακολούθως, όσο κι αν ψάξει ο κάθε ιστορικός μελετητής είτε αρχαιολόγος,δεν θα μπορέσει να ανακαλύψει καμία ανεπτυγμένη πόλη στη περιοχή, παρά μόνο ελάχιστες ιδιωτικές κατοικίες μέσα στα όρια του αρχικού Μυκηναϊκού ανακτόρου, έως και την περίοδο που η Σαισαρία ήταν μια αγροτική κώμη των Μεγάρων ( ; - 650 π.Χ.).

Άλλωστε, και ο Παυσανίας (το δεύτερο μισό του 2^ου μ.Χ. αιώνα που πέρασε από την περιοχή) δεν κάνει αναφορά σε κάποια πόλη με το όνομα Ελευσίνα!  Παρά προσπερνά τα τείχη που έφτιαξαν οι Αθηναίοι γύρω από το Μυκηναϊκό ανάκτορο όπου περιέκλειαν τους χώρους των μυστηρίων γράφοντας:  ‘’[…]Όνειρο μου απαγόρεψε να περιγράψω όσα υπάρχουν μέσα από το τείχος του ιερού. Και είναι φανερό ότι οι αμύητοι δεν πρέπει να πληροφορούνται για όσα απαγορεύεται να δουν[…]’’ (Παυσ. Α΄38, 7)

Αναφέρεται πάλι ό,τι ο δραματικός ποιητής ο Αισχύλος γεννήθηκε στην Ελευσίνα το 525 π.Χ., αφήνοντας μια αόριστη άποψη πως γεννήθηκε στην ‘’πόλη’’ Ελευσίνα. Πόσο λάθος όμως είναι τούτη η εντύπωση!  Ο Αισχύλος ήταν γόνος του ευγενούς Ίωνα γαιοκτήμονα Ευφορίωνα, από το γένος των Αθηναίων Κοδριδών. Δηλαδή, οι Κορδίδες ήταν οι απευθείας απόγονοι του Αθηναίου μυθικού βασιλιά Κόρδου.  Έτσι, όταν γεννήθηκε ο Αισχύλος (στο τσιφλίκι , θα τολμήσω να γράψω, προς κατανόηση των αναγνωστών), δεν γεννήθηκε στην ανύπαρκτη πόλη της Ελευσίνας αλλά κάπου εκεί κοντά στα κτήματα του πατέρα του. Και που τα είχαν καταλάβει οι Αθηναίοι, μετά από μακροχρόνιους πολέμους, από τους Μεγαρείς.  

   

ΚΩΜΗ ΣΑΙΣΑΡΙΑ = ΕΛΕΥΣΙΝΑ. (Μέρος 1ον )

Αρχαία ελληνική στήλη με την Δήμητρα να έχει τυλιγμένα φίδια στα χέρια της και να κρατά δημητριακούς καρπούς.

Πηγή εικόνας: http://ellinikiglossa-lexarithmoi.blogspot.gr/2010/09/blog-post_21.html

Ο Ησύχιος ο Αλεξανδρεύς, στο λεξικό του αναφέρει ότι: ‘’τα πανάρχαια χρόνια η Ελευσίνα είχε το όνομα της προστάτισσας της, Σαισαρίας’’.

Σαιράρα είτε Σαισαρία, πολύ πιθανών να ήταν μια θεότητα που ο βασιλιάς του περιφερειακού Μυκηναϊκού ανακτόρου, όπου διοικητικά άνηκε στο κεντρικό των Μεγάρων, διατηρούσε βωμό στην αυλή του ανακτόρου και λατρευτικά τιμούσε με ανάλογες γιορτές. Ώστε έτσι, με την πάροδο του χρόνου ο μικρός παράλιος λόφος που βρισκόταν το αυτό ανάκτορο να ονομάστηκε Σαισαρία.

Την εποχή των Δωριέων το ανάκτορο της Σαισαρίας, είναι λογικό, να μετατράπηκε σε ναό της θεάς Δήμητρας. Καθώς το ίδιο συνέβηκε στα Μυκηναϊκά ανάκτορα της Μεγαρίδας, αλλά και ανά την Ελλάδα όπου κάποια από αυτά αφιερώθηκαν σε διάφορες θεότητες των ολύμπιων θεών. Και, ίσως, ο μυθικός Κελεός να σχετίζεται με κάποιον από τους τελευταίους Μυκηναίους βασιλιάδες της Σαισαρίας ώστε, ως εξής να συγχωνεύτηκε στους κατοπινούς Δωρικούς μύθους για τη Δήμητρα.

Η Σαισαρία τους πρώτους τέσσερις Δωρικούς αιώνες (περίπου 1050 -650 π.Χ.), παρέμενε μια Μεγαρική κώμη που με τον ναό της εξυπηρετούσε μόνο τις θρησκευτικές ανάγκες των εκεί κατοίκων. Και φυσικά δεν διέθετε τίποτα περισσότερα είτε ξεχωριστά απ’ ότι ήταν είτε είχαν τα αγροτικά Μεγαρικά μυστήρια. Δηλαδή, από όσα εκείνα που τους κατοπινούς αιώνες οι Αθηναίοι διαμόρφωσαν.

Η λατρεία της Δήμητρας σε όλη την Μεγαρίδα χώρα είχε ένα έντονο αγροτικό μυστηριακό χαρακτήρα με  αποκορυφωματικό κέντρο λατρείας το ιερό σπήλαιο στα Μέγαρα. Άλλωστε, ο Ομηρικός ύμνος προς την Δήμητρα, από την αρχή φανερώνεται ότι διαδραματίζεται εξελίσσοντας την μυθολογική του ροή στη σημερινή παραλία (Βαρέα) των Μεγάρων.

Και για τους στοχαστικούς φίλους, ας δούμε πως αρχίζει ο ύμνος:  

‘’Τη Δήμητρα τη σεβαστή καλλίκομη θεάν αρχίζω να εξυμνώ,

αυτήν και τη λυγεροπόδαρη τη θυγατέρα της ο Αϊδωνεύς

την άρπαξε[…] όταν μακριά από την χρυσοδρέπανη λαμπρόκαρπη τη Δήμητρα

έπαιζε με του Ωκεανού τις κόρες τις ορθόστηθες, δρέποντας ρόδα, κρόκους και άνθη

[…] και νάρκισσο που ως δόλωμα τον βλάστησε για το κορίτσι[…]και  σύμπασα η γη και το αλμυρό κύμα της θάλασσας.

Κι έκθαμβη αυτή τα δυο της χέρια τ’ άπλωσε το πάγκαλο άθυρμα να πιάσει, κι άνοιξε η γη τότε η πλατύδρομη στον Νύσιο όρμησε το πεδίον ο πολυδέγμων άρχοντας […]

Κι αφού την άρπαξε άθελά της… ‘’

Και ας δούμε με προσοχή τι λένε αυτοί οι πρώτοι στοίχοι.  

‘’Εξυμνώ τη Δήμητρα και την κόρη της που ο Αϊδωνεύς την άρπαξε όταν η κόρη έπαιζε με τις θυγατέρες του Ωκεανού μαζεύοντας άνθη της ακτής. Ώσπου η κόρη είδε έναν νάρκισσο και απλώνοντας τα χέρια της να τον πιάσει, τότε άνοιξε η γη στο Νύσιο πεδίο την άρπαξε άθελά της.’’

Δηλαδή, η Περσεφόνη έπαιζε κοντά στη θάλασσα (εύκολα αυτό το συμπέρασμα το συνάγουμε από τα λουλούδια που αναφέρει ο ύμνος(*), αλλά και από τις κόρες/κύματα του Ωκεανού). Όμως εκείνο, το αδιαφιλονίκητο όπου σαφέστατα δηλώνει την περιοχή είναι η αναφορά του Νύσιου πεδίου.  Όλοι βέβαια οι μελετητές και οι ιστορικοί που ασχολούνται με την πανάρχαια ιστορία της Ελλάδας, γνωρίζουν ότι τόσο τα αρχαία Μέγαρα αλλά παράλληλα και το επίνειό τους, στο Σαρωνικό κόλπο, λεγόντουσαν αντίστοιχα: Νίσα τα Μέγαρα και Νισαία το επίνειό της!  

Συνεχίζεται...  

Σημείωση:

Το λουλούδι νάρκισσος με τα κατά τόπους ελληνικά ονόματά του όπως: ζαμπάκι, τσαμπάκι, μανουσάκι ή βούτσινο καθώς απαντάται σε πολλές ποικιλίες. Είναι ο κατ΄ εξοχήν Νάρκισσος των αρχαίων Ελλήνων από το οποίο και κατασκεύαζαν το ‘’ναρκίσσινο μύρο’’. Τούτο το είδος φθάνει σε ύψος τα 40 εκατοστά ο δε ανθοφόρος κλώνος του φέρει δέσμη 8-10 άνθη λευκά με το ανώτερο σημείο της στεφάνης κιτρινωπό. Τακτικά δε φυτρώνει στο λόφο της Νισαίας αλλά και στη γύρω περιοχή της παραλίας των Μεγάρων.